જાણવા જેવુ / ફોબોસ પરથી માત્ર 10 ગ્રામ માટી લાવવામાં જાપાનને 5 વર્ષ કેમ લાગશે? જાણો કારણ!

જાપાનની અવકાશ સંસ્થા, JAXA એ 'MMX'નામનું તેનું અવકાશ મિશન શરૂ કર્યું છે. આ મિશન દ્વારા, MMX અવકાશયાન મંગળના ઉપગ્રહોમાંના એક, ફોબોસ પરથી માટીના નમૂના એકત્રિત કરશે. આ અવકાશયાન ઓગસ્ટ 2027 સુધીમાં મંગળ પર પહોંચે તેવી અપેક્ષા છે. તે ફોબોસ પરથી 10 ગ્રામ માટી એકત્રિત કરશે અને 2031 સુધીમાં તેને પૃથ્વી પર પાછી લાવશે. આ નમૂનો મંગળના ઇતિહાસ અને તેના ઉપગ્રહોની ઉત્પત્તિ અંગેના રહસ્યો ઉકેલવામાં મદદરૂપ થશે.

મંગળના બે ચંદ્ર છે: ફોબોસ અને ડીમોસ. ફોબોસ બટાકાના આકારનો છે અને તેનો વ્યાસ 27 કિલોમીટર છે. અહીંથી જ માટીનો નમૂનો એકત્ર કરવામાં આવશે. હવે પ્રશ્ન એ થાય છે કે, જાપાની અવકાશયાનને અહીંથી નમૂનો પાછો લાવવામાં પાંચ વર્ષ કેમ લાગશે?

માટીના નમૂના લેવામાં 5 વર્ષનો સમય કેમ લાગ્યો?

મંગળના કોઈ ચંદ્ર પરથી માટી પૃથ્વી પર લાવવી કદાચ સરળ લાગી શકે છે, પરંતુ આ પ્રક્રિયામાં પૂરા 5 વર્ષ લાગશે. તેનું કારણ એ છે કે આ સમગ્ર કાર્ય અનેક તબક્કાઓમાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે. આવો, તેને સરળ શબ્દોમાં સમજીએ.

1. ઓક્ટોબર 2026, લોન્ચ: અવકાશયાન પૃથ્વી પરથી રવાના થયું. મંગળ સુધીની યાત્રામાં લગભગ 10 મહિના લાગે છે.
2. ઓગસ્ટ-સપ્ટેમ્બર 2027માં મંગળ અને ફોબોસ પર પહોંચવાનું લક્ષ્ય: આ અવકાશયાન ઓગસ્ટ 2027માં મંગળ પર પહોંચશે અને તેના લગભગ એક મહિના પછી, ફોબોસની આસપાસ એક ચોક્કસ ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપિત થશે. ત્યારબાદ, લગભગ દોઢ વર્ષ સુધી તે દૂરથી ફોબોસ અને તેના નાના ચંદ્ર, ડીમોસનો નકશો તૈયાર કરશે.
3. 2029-2030 સુધી લેન્ડિંગ અને નમૂના એકત્ર કરવાની પ્રક્રિયા: શરૂઆતમાં, ‘IDEFIX’ નામનું એક નાનું રોવર ઉતારવામાં આવશે, અને ત્યારબાદ મુખ્ય અવકાશયાન ફોબોસ પર ઉતરીને નમૂના એકત્ર કરશે. IDEFIX ને ફ્રાન્સ અને જર્મની દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું છે. તેનું વજન આશરે 25 કિલોગ્રામ છે; જોકે, ફોબોસ પર ગુરુત્વાકર્ષણ બળ નબળું હોવાને કારણે, ત્યાં તેનું વજન માત્ર થોડી ડઝન પેપર ક્લિપ્સના વજન જેટલું જ હશે.
4. નવેમ્બર 2030, પરત યાત્રા: રિટર્ન મોડ્યુલ અવકાશયાનથી અલગ થઈ જશે અને જુલાઈ 2031માં, નમૂનાઓ ઓસ્ટ્રેલિયાના રણમાં ઉતરશે.

જાપાની સ્પેસ એજન્સી JAXAની પોસ્ટ

Martian Moons eXploration (MMX) aboard the H3 Launch Vehicle No. 10 is set to launch on October 20! Watch the launch live via the link below 🔽 https://t.co/UErHam1XcI 🎥 Activity Report Mini #MMX #H3F10 #JAXA https://t.co/tSTDIxyYAA

— JAXA(Japan Aerospace Exploration Agency) (@JAXA_en) October 18, 2026

આટલો સમય કેમ લાગ્યો છે?

મંગળ મિશન માટેની તક દર 26 મહિને મળે છે. પૃથ્વી અને મંગળ સતત એકબીજાની સાપેક્ષમાં ગતિશીલ હોય છે. એક એવી અનુકૂળ સ્થિતિ જેમાં ઓછામાં ઓછા બળતણના વપરાશ સાથે મંગળ સુધી પહોંચી શકાય તે લગભગ દર 26 મહિને સર્જાય છે. તેથી, જો આ તક ચૂકી જવાય, તો લગભગ બે વર્ષનો વિલંબ થાય છે. બરાબર આવું જ બન્યું: MMX મિશન મૂળરૂપે 2024માં લોન્ચ થવાનું હતું, પરંતુ H3 રોકેટમાં આવેલી સમસ્યાઓને કારણે તેનું લોન્ચિંગ મુલતવી રાખવું પડ્યું. વધુ ઝડપ માટે વધુ બળતણની જરૂર પડે છે, જેનાથી અવકાશયાનનું દળ પણ વધી જાય છે. પરિણામે, વૈજ્ઞાનિકો લાંબા પરંતુ બળતણની દ્રષ્ટિએ વધુ કાર્યક્ષમ એવા માર્ગની પસંદગી કરે છે.

ફોબોસની આસપાસ પરંપરાગત કક્ષા હોવી શક્ય નથી. ફોબોસ અને ડીમોસનું દળ એટલું ઓછું છે કે તે કોઈ અવકાશયાનને એવી રીતે કક્ષામાં જકડી રાખી શકતા નથી, જે રીતે કોઈ સામાન્ય ઉપગ્રહને જકડી રાખવામાં આવે છે. તેથી, MMX અવકાશયાનને એક વિશિષ્ટ પ્રકારની 'ક્વાસી-સેટેલાઇટ' કક્ષામાં કાર્ય કરવું પડશે. આ માટે અત્યંત સચોટ નેવિગેશનની જરૂર પડે છે, જે એક સમય માંગી લેતી પ્રક્રિયા છે.

ઉતરાણ માટેનું સ્થળ ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક પસંદ કરવું પડશે. ફોબોસની નજીક પહોંચ્યા પછી, અવકાશયાન તેની સમગ્ર સપાટીનું સર્વેક્ષણ કરશે અને ઉતરાણ માટેના ડઝનબંધ સંભવિત સ્થળોનું મૂલ્યાંકન કરશે. અગાઉ ક્યારેય ન શોધાયેલા આ ચંદ્ર પર, એકાદ ખોટી જગ્યાએ પડેલો પથ્થર કે ખાડો સમગ્ર મિશનનો અંત લાવી શકે છે. આ કારણોસર, સપાટીની તપાસ કરવા માટે સૌપ્રથમ એક 'રોવર' ઉતારવામાં આવશે અને ત્યારબાદ મુખ્ય અવકાશયાન ત્યાં ઉતરશે.

પરત ફરવાની યાત્રા પણ પરિસ્થિતિઓ પર આધારિત છે; તેના માટે પૃથ્વી અને મંગળ વચ્ચે યોગ્ય સ્થિતિ થાય ત્યાં સુધી રાહ જોવી જરૂરી છે. તેથી, અવકાશયાને ફોબોસ પરનાં પોતાના કાર્યો પૂર્ણ કરી, નિર્ધારિત સમય પર રવાના થવું પડશે.

આ પણ વાંચોઃ સાઉદી અરેબિયાના કિંગ ફહદ એરપોર્ટ પર મોડી રાત્રે ભયાનક હુમલો, 1 વ્યક્તિનું મોત અને 8 ઘાયલ, અનેક ફ્લાઇટ્સના રૂટ બદલાયા

ફક્ત 10 ગ્રામ માટી આટલી કિમતી કેમ?

ફોબોસ પરથી ઓછામાં ઓછો 10 ગ્રામ પદાર્થ પૃથ્વી પર મોકલવામાં આવશે. જોકે આ જથ્થો નાનો છે, પરંતુ પ્રયોગશાળામાં તેનું વિશ્લેષણ કરવાથી મહત્વપૂર્ણ જાણકારી મળી શકે છે. મિશનના પ્રોજેક્ટ મેનેજર યાસુહિરો કાવાકાત્સુના જણાવ્યા અનુસાર, આનાથી આપણને એ સમજવામાં મદદ મળી શકે છે કે મંગળના ચંદ્ર કેવી રીતે બન્યા, મંગળના ક્ષેત્રનો વિકાસ કેવી રીતે થયો, અને પૃથ્વી જેવા ગ્રહો પર પાણી તથા કાર્બનિક પદાર્થોનું મૂળ શું છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ