National / લાલકૃષ્ણ અડવાણીના જીવનના 10 એવા વળાંકો, જેણે બદલી ભારતીય રાજનીતિની દિશા!

ભારતીય રાજકારણના ઇતિહાસમાં કેટલાક નામ એવા છે, જેમની સફર માત્ર રાજકીય પદો સુધી સીમિત નથી રહેતી, પરંતુ તેઓ દેશના રાજકીય માળખાને નવી દિશા આપે છે. લાલકૃષ્ણ અડવાણી આવું જ એક નામ છે. એક તરફ ભાગલાની પીડા, બીજી તરફ કટોકટી દરમિયાન જેલવાસ અને ત્યારબાદ ભારતીય જનતા પાર્ટીના ઉદય સુધીની તેમની સફર અનેક ઉતાર-ચઢાવથી ભરેલી રહી છે. ભારતીય જનતા પાર્ટીના વરિષ્ઠ નેતા અને દેશના ભૂતપૂર્વ નાયબ વડાપ્રધાન લાલકૃષ્ણ અડવાણીનો આજે જન્મદિવસ ઉજવવામાં આવી રહ્યો છે. તેમને ઘણીવાર ભારતીય રાજકારણના ભીષ્મ પિતામહ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

લાલકૃષ્ણ અડવાણીનો જન્મ 1927માં કરાચીમાં થયો હતો. તેમણે ભારતીય રાજકારણના અનેક ઐતિહાસિક તબક્કાઓ જોયા છે. 1984માં લોકસભાની ચૂંટણીમાં માત્ર 2 બેઠકો મેળવનારી ભાજપને આગળ જતાં મોટી રાજકીય શક્તિ બનાવવામાં તેમનું યોગદાન મહત્ત્વનું રહ્યું છે. તેમની રાજકીય કારકિર્દીએ ભારતીય રાજકારણને નવી દિશા આપવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

14 વર્ષની ઉંમરે RSS સાથે જોડાયા

લાલકૃષ્ણ અડવાણી માત્ર 14 વર્ષની ઉંમરે રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) સાથે જોડાયા હતા. 1947માં ભારતના ભાગલા પડ્યા ત્યારે તેમના પરિવારને કરાચી છોડીને મુંબઈ આવવાની ફરજ પડી હતી. વિસ્થાપનના આ અનુભવથી તેમની વૈચારિક માન્યતાઓ વધુ મજબૂત બની હતી. રાષ્ટ્રવાદ અને રાજકારણ પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને પણ આ અનુભવે આકાર આપ્યો હતો. 1947માં અડવાણી રાજસ્થાનમાં પોતાની RSSની જવાબદારીઓ છોડીને દિલ્હી ગયા હતા. અહીં તેઓ અટલ બિહારી વાજપેયી અને દીનદયાળ ઉપાધ્યાયના સંપર્કમાં આવ્યા. અટલ બિહારી વાજપેયી સાથેની તેમની રાજકીય ભાગીદારી દેશના રાજકારણના સૌથી લાંબા સમય સુધી ચાલેલા સંબંધોમાંની એક બની હતી. બંને નેતાઓએ દાયકાઓ સુધી જમણેરી રાજકારણનું નેતૃત્વ કર્યું હતું.

કટોકટી દરમિયાન જેલવાસ અને ભાજપની સ્થાપના

26 જૂન, 1975ના રોજ તત્કાલીન વડાંપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધી દ્વારા દેશમાં કટોકટી જાહેર કરવામાં આવી હતી. આ દરમિયાન લાલકૃષ્ણ અડવાણીની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને તેમને બેંગ્લોરની જેલમાં રાખવામાં આવ્યા હતા. જેલમાં વિપક્ષના અન્ય નેતાઓ સાથે વિતાવેલા સમયથી વિપક્ષી એકતાના પ્રયાસોને વેગ મળ્યો હતો. 1977માં કટોકટી સમાપ્ત થયા બાદ જનતા પાર્ટીની સરકાર સત્તામાં આવી હતી. આ સરકારમાં અડવાણીને કેન્દ્રીય માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રી બનાવવામાં આવ્યા હતા. જોકે, જનતા પાર્ટીમાં બેવડા સભ્યપદ સહિતના મુદ્દાઓને લઈને આંતરિક વિવાદો ઊભા થયા હતા. તેના કારણે ભૂતપૂર્વ જનસંઘના જૂથમાં અલગ થવાની સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. આ રાજકીય ઘટનાક્રમ બાદ 1980માં ભારતીય જનતા પાર્ટીની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. લાલકૃષ્ણ અડવાણી પણ તેના સ્થાપક સભ્યોમાં સામેલ હતા. ભાજપની સ્થાપનાએ દેશમાં કોંગ્રેસ સામે એક નવા રાજકીય વિકલ્પનો પાયો નાખ્યો હતો અને આગળ જતાં ભારતીય રાજકારણમાં બે મુખ્ય પક્ષો વચ્ચેની સ્પર્ધાને નવી દિશા આપી હતી.

ભાજપને નવી દિશા અને રામ રથયાત્રા

1984ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપને માત્ર 2 બેઠકો મળી હતી. આ પરાજય બાદ 1986માં લાલકૃષ્ણ અડવાણીએ પક્ષના પ્રમુખ તરીકે જવાબદારી સંભાળી હતી. તેમણે પક્ષની વિચારધારાને ગાંધીવાદી સમાજવાદથી દૂર કરીને સાંસ્કૃતિક રાષ્ટ્રવાદ એટલે કે હિન્દુત્વ તરફ વાળી હતી. આ પરિવર્તન બાદ 1989ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપની બેઠકો વધીને 85 થઈ ગઈ હતી. 25 સપ્ટેમ્બર, 1990ના રોજ અડવાણીએ ગુજરાતના સોમનાથથી ઉત્તર પ્રદેશના અયોધ્યા સુધી 10,000 કિલોમીટરની રામ રથયાત્રા શરૂ કરી હતી. ભારતીય રાજકારણમાં આ યાત્રા એક મહત્ત્વપૂર્ણ ઘટના સાબિત થઈ હતી. તેના કારણે ભાજપ રાષ્ટ્રીય રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી ગઈ હતી. જોકે, બિહારના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી લાલુ પ્રસાદ યાદવના આદેશ પર સમસ્તીપુરમાં અડવાણીની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. તેમ છતાં આ યાત્રા દેશભરમાં મોટું રાજકીય અને સાંસ્કૃતિક આંદોલન ઊભું કરી ચૂકી હતી.

વાજપેયીને વડાપ્રધાનપદના ઉમેદવાર જાહેર કર્યા

1995માં મુંબઈમાં યોજાયેલા ભાજપના રાષ્ટ્રીય સંમેલનમાં અડવાણીએ એક મોટો રાજકીય નિર્ણય લીધો હતો. પક્ષના પ્રમુખ હોવા છતાં તેમણે 1996ની લોકસભા ચૂંટણી માટે અટલ બિહારી વાજપેયીને વડાપ્રધાનપદના ઉમેદવાર તરીકે જાહેર કર્યા હતા. આ નિર્ણયથી રાજકીય નિરીક્ષકો પણ આશ્ચર્યચકિત થયા હતા. અડવાણીની કટ્ટર હિન્દુત્વવાદી નેતા તરીકેની છબીને કારણે સંભવિત સાથી પક્ષો ભાજપ સાથે જોડાવામાં ખચકાતા હતા. બીજી તરફ વાજપેયીની ઉદાર છબીએ ગઠબંધન માટે અનુકૂળ વાતાવરણ ઊભું કર્યું હતું. તેના પરિણામે 1998માં રાષ્ટ્રીય લોકશાહી જોડાણ (NDA)ની સરકારની રચનાનો માર્ગ મોકળો થયો હતો. ત્યારબાદ 29 જૂન, 2002ના રોજ અટલ બિહારી વાજપેયીની સરકારમાં ગૃહમંત્રી તરીકે જવાબદારી સંભાળતા અડવાણીને દેશના નાયબ વડાપ્રધાન બનાવવામાં આવ્યા હતા.

આ પણ વાંચો : હરિદ્વારમાં 18 દિવસ બાદ હર કી પૌડી પર આવ્યું પાણી, ગંગાની રોનક ફરી ખીલી!

જિન્ના વિવાદથી લઈને નેતૃત્વ પરિવર્તન સુધી

જૂન 2005માં પાકિસ્તાનની મુલાકાત દરમિયાન અડવાણી કરાચીમાં મોહમ્મદ અલી ઝીણાના મકબરા પર ગયા હતા. અહીં તેમણે ઝીણાને ધર્મનિરપેક્ષ ગણાવ્યા હતા. તેમની આ ટિપ્પણીને લઈને RSS અને ભાજપમાં ભારે નારાજગી જોવા મળી હતી. પક્ષ અને તેના વૈચારિક સંગઠનના વિરોધ વચ્ચે અડવાણીએ ભાજપના પ્રમુખપદેથી રાજીનામું આપી દીધું હતું. ત્યારબાદ 2013માં ગોવામાં યોજાયેલી ભાજપની બેઠકમાં નરેન્દ્ર મોદીને ચૂંટણી પ્રચાર સમિતિના અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ નિર્ણયથી નારાજ થયેલા અડવાણીએ પક્ષનાં પદો પરથી રાજીનામું આપ્યું હતું. જોકે, પક્ષના નેતાઓની સમજાવટ બાદ તેમણે પોતાનું રાજીનામું પાછું ખેંચી લીધું હતું. 2014 પછી અડવાણીને ભાજપના માર્ગદર્શક મંડળમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. આ પરિવર્તન ભાજપમાં અડવાણી-વાજપેયી યુગમાંથી નરેન્દ્ર મોદી-અમિત શાહના નેતૃત્વવાળા નવા યુગ તરફના સંક્રમણનું પ્રતીક બન્યું હતું.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ