ન્યૂઝ અપડેટ્સ
ન્યૂઝ અપડેટ્સ
12 ફોટો ગેલેરી
Last Updated: 11:14 AM, 8 November 2026
FOLLOW ON
શેર કરો
1/12
દિવાળી આવે એટલે ઘરની સાફસફાઈ, દીવા પ્રગટાવવા અને માતા લક્ષ્મીની પૂજાની તૈયારીઓ શરૂ થઈ જાય છે. આ દિવસે લોકો ધન, સુખ અને સમૃદ્ધિ માટે માતા લક્ષ્મીની આરાધના કરે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે દિવાળી સાથે લક્ષ્મી પૂજાનો સંબંધ કેવી રીતે જોડાયો? શું આ પરંપરા ભગવાન શ્રીરામના અયોધ્યા આગમનથી શરૂ થઈ હતી? કે પછી તેની પાછળ વેદો અને પ્રાચીન ભારતીય સંસ્કૃતિનો ઇતિહાસ છે? જાણો દિવાળીની લક્ષ્મી પૂજા સાથે જોડાયેલી રસપ્રદ માન્યતાઓ અને પરંપરાઓ વિશે.
આ તસવીર શેર કરો
2/12
દિવાળી પર માતા લક્ષ્મીની પૂજાની પરંપરા સમજવા માટે સૌથી પહેલાં પ્રાચીન વૈદિક સાહિત્ય તરફ નજર કરવી પડે. વેદોમાં 'શ્રી' શબ્દનો ઉલ્લેખ સમૃદ્ધિ, સુંદરતા, સૌભાગ્ય અને કલ્યાણના અર્થમાં જોવા મળે છે. સમય જતાં 'શ્રી' અને 'લક્ષ્મી'ની માન્યતાઓ એકબીજા સાથે જોડાતી ગઈ અને દેવી લક્ષ્મી સમૃદ્ધિની દેવી તરીકે વધુ પ્રચલિત બન્યાં. ઋગ્વેદ સાથે જોડાયેલા શ્રીસૂક્તમાં દેવી શ્રીની સ્તુતિ કરવામાં આવી છે. તેમાં સોનાની આભા ધરાવતી, તેજસ્વી અને સમૃદ્ધિ આપનારી દેવીનું વર્ણન છે. આ સ્તુતિમાં અન્ન, પશુધન, સોનું અને જીવનમાં સુખ-સમૃદ્ધિ મળે તેવી પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. આથી પ્રાચીન સમયથી જ 'શ્રી'ને જીવનમાં કલ્યાણ અને સંપન્નતા સાથે જોડવામાં આવતી હતી.
આ તસવીર શેર કરો
ADVERTISEMENT
3/12
માતા લક્ષ્મીના પ્રાગટ્યની સૌથી જાણીતી પૌરાણિક કથા સમુદ્ર મંથન સાથે જોડાયેલી છે. ભગવાન વિષ્ણુના માર્ગદર્શન હેઠળ દેવો અને દાનવોએ અમૃત મેળવવા માટે ક્ષીરસાગરનું મંથન કર્યું હતું. આ મંથન દરમિયાન અનેક દિવ્ય વસ્તુઓ અને રત્નો પ્રગટ થયાં હતાં.આ જ સમુદ્ર મંથનમાંથી માતા લક્ષ્મી કમળ પર બિરાજમાન થઈને પ્રગટ થયાં હતાં. ત્યારબાદ તેમણે ભગવાન વિષ્ણુને પોતાના પતિ તરીકે સ્વીકાર્યા હતા. આ કથા વિષ્ણુ પુરાણ અને ભાગવત પુરાણમાં જોવા મળે છે. માતા લક્ષ્મીનું પ્રાગટ્ય ધન, વૈભવ, સુખ અને સમૃદ્ધિ સાથે જોડવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
4/12
સામાન્ય રીતે માતા લક્ષ્મીને ધનની દેવી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, પરંતુ તેમની સાથે જોડાયેલી માન્યતાઓનો અર્થ ઘણો વ્યાપક છે. પ્રાચીન ભારતીય જીવનમાં સમૃદ્ધિનો અર્થ માત્ર પૈસા કે સોનું નહોતો. ઘરમાં અન્નની ઉપલબ્ધિ, ખેતીમાં સારો પાક, પશુધન, પરિવારનું સુખ અને જીવનમાં માન-સન્માન પણ સંપન્નતાના ભાગ ગણાતા હતા.શ્રીસૂક્તમાં પણ સમૃદ્ધિ માટે અન્ન, પશુધન, સોનું અને કીર્તિની પ્રાર્થના કરવામાં આવી છે. આથી માતા લક્ષ્મીની આરાધનાને જીવનમાં સુખ, શાંતિ અને કલ્યાણની કામના સાથે પણ જોડવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
ADVERTISEMENT
5/12
માતા લક્ષ્મીની પૂજાનો ઇતિહાસ માત્ર ધાર્મિક ગ્રંથો પૂરતો સીમિત નથી. પ્રાચીન ભારતની મૂર્તિઓ અને શિલ્પોમાં પણ દેવી શ્રી અને લક્ષ્મી સાથે જોડાયેલા સ્વરૂપો જોવા મળે છે. ઈસવીસન પૂર્વેની છેલ્લી કેટલીક સદીઓથી દેવી સાથે જોડાયેલી મૂર્તિઓના પુરાવા મળવા લાગે છે.પ્રાચીન શિલ્પોમાં કમળ પર બિરાજમાન દેવી અને બંને બાજુ હાથીઓ દ્વારા અભિષેક કરવામાં આવતો હોય તેવા દૃશ્યો જોવા મળે છે. આ સ્વરૂપને આગળ જતાં 'ગજલક્ષ્મી' તરીકે ઓળખવામાં આવ્યું. હાથીઓને જળ, વરસાદ અને સમૃદ્ધિ સાથે જોડવામાં આવતા હોવાથી આ સ્વરૂપ શુભતા અને સંપન્નતાનું પ્રતીક બન્યું.
આ તસવીર શેર કરો
6/12
ભારતીય ઇતિહાસમાં ગુપ્તકાળ દરમિયાન માતા લક્ષ્મીનું સ્વરૂપ વધુ લોકપ્રિય બન્યું હતું. આ સમયગાળાના કેટલાક સોનાના સિક્કાઓ પર દેવી લક્ષ્મી અથવા શ્રી સાથે જોડાયેલી આકૃતિઓ જોવા મળે છે. ક્યાંક દેવી કમળ સાથે બેઠેલાં હોય છે, તો ક્યાંક તેમનું સ્વરૂપ રાજકીય વૈભવ અને સમૃદ્ધિ સાથે જોડાયેલું જોવા મળે છે.આ સમયગાળામાં માતા લક્ષ્મી માત્ર ઘર-પરિવારની સમૃદ્ધિ જ નહીં, પરંતુ રાજસત્તા અને વૈભવનું પ્રતીક પણ બન્યાં હતાં. આ રીતે દેવી લક્ષ્મીની માન્યતા ધાર્મિક જીવનની સાથે સામાજિક અને રાજકીય જીવનમાં પણ મહત્વ ધરાવતી થઈ.
આ તસવીર શેર કરો
ADVERTISEMENT
7/12
દિવાળી પર દીવા પ્રગટાવવાની પરંપરા ઘણી જૂની છે. પ્રાચીન ભારતીય સાહિત્યમાં દીપોત્સવ અને દીપમાળાના ઉલ્લેખો જોવા મળે છે. જોકે, આજના સ્વરૂપમાં દિવાળી ક્યારે શરૂ થઈ અને પ્રથમ વખત ક્યારે ઉજવાઈ હતી તે અંગે કોઈ એક ચોક્કસ તારીખ ઉપલબ્ધ નથી.સાતમી સદીના સંસ્કૃત નાટક 'નાગાનંદ'માં દીપોત્સવ સાથે જોડાયેલા ઉલ્લેખો જોવા મળે છે. કાશ્મીરના પ્રાચીન 'નીલમત પુરાણ'માં પણ દીવા પ્રગટાવવાની પરંપરાનો ઉલ્લેખ મળે છે. આ સાહિત્યિક પુરાવાઓ દર્શાવે છે કે પ્રાચીન ભારતમાં દીવા પ્રગટાવીને ઉજવણી કરવાની પરંપરા પ્રચલિત હતી.
આ તસવીર શેર કરો
8/12
દિવાળી સાથે માતા લક્ષ્મીની પૂજાનો સંબંધ સમય જતાં વધુ મજબૂત બન્યો હતો. દિવાળીની ઉજવણી વિવિધ પ્રદેશોમાં અલગ-અલગ ધાર્મિક માન્યતાઓ સાથે જોડાયેલી છે. કેટલાક લોકો આ પર્વને ભગવાન શ્રીરામના અયોધ્યા આગમન સાથે જોડે છે, તો કેટલાક ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના નરકાસુર વધની યાદમાં ઉજવે છે.કારતક અમાસના દિવસે દીવા પ્રગટાવવાની પરંપરા સાથે માતા લક્ષ્મીની આરાધના પણ જોડાતી ગઈ. ધન, સુખ અને સમૃદ્ધિની કામના માટે લોકો આ દિવસે માતા લક્ષ્મીની પૂજા કરવા લાગ્યા. વેપારી પરિવારોમાં નવા હિસાબી ચોપડાની પૂજા અને ધંધામાં પ્રગતિની પ્રાર્થના જેવી પરંપરાઓ પણ દિવાળી સાથે જોડાયેલી છે.
આ તસવીર શેર કરો
ADVERTISEMENT
9/12
દિવાળીની પૂજામાં માતા લક્ષ્મીની સાથે ભગવાન ગણેશની આરાધના પણ કરવામાં આવે છે. માતા લક્ષ્મીને ધન અને સમૃદ્ધિની દેવી માનવામાં આવે છે, જ્યારે ભગવાન ગણેશ બુદ્ધિ, સમજદારી અને વિઘ્નો દૂર કરનારા દેવતા તરીકે પૂજાય છે.આ બંનેની સાથે પૂજા કરવાનો સંદેશ એવો છે કે જીવનમાં ધનની સાથે સમજદારી પણ જરૂરી છે. ધનનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવા માટે બુદ્ધિ અને સારા વિચારો હોવા જોઈએ. આ માન્યતાને કારણે દિવાળીની પૂજામાં માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશને સાથે સ્થાન આપવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
10/12
ભારતના અલગ-અલગ રાજ્યોમાં માતા લક્ષ્મીની પૂજા વિવિધ રીતે કરવામાં આવે છે. પશ્ચિમ ભારત અને ઉત્તર ભારતના અનેક વિસ્તારોમાં દિવાળીની રાત્રે લક્ષ્મી પૂજા મુખ્ય પરંપરા છે. જ્યારે પશ્ચિમ બંગાળ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં શરદ પૂર્ણિમાના દિવસે 'કોજાગરી લક્ષ્મી પૂજા'નું ખાસ મહત્ત્વ છે.આ પૂજામાં લોકો રાત્રે જાગરણ કરે છે, દીવા પ્રગટાવે છે અને માતા લક્ષ્મીને સુખ-સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે. અલગ-અલગ પ્રદેશોમાં પૂજાની રીત બદલાતી હોવા છતાં માતા લક્ષ્મીને શુભતા અને સંપન્નતાની દેવી માનવાની પરંપરા આજે પણ જળવાઈ છે.
આ તસવીર શેર કરો
ADVERTISEMENT
11/12
દિવાળી પર માતા લક્ષ્મીની પૂજા માત્ર ધન મેળવવાની કામના પૂરતી સીમિત નથી. આ પરંપરા જીવનમાં સુખ, શાંતિ, સમૃદ્ધિ અને સારા વિચારોનું મહત્ત્વ સમજાવે છે. વેદોમાં 'શ્રી'ના ઉલ્લેખથી શરૂ થયેલી માન્યતા સમય જતાં પુરાણો, પ્રાચીન શિલ્પો અને લોકપરંપરાઓમાં વધુ વિકસતી ગઈ.આજે દિવાળીની રાત્રે જ્યારે ઘરમાં દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે અને માતા લક્ષ્મીની પૂજા થાય છે, ત્યારે તેની પાછળ હજારો વર્ષ જૂની ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક માન્યતાઓની યાદ પણ જોડાયેલી હોય છે. આ જ કારણે દિવાળી માત્ર પ્રકાશનો તહેવાર નહીં, પરંતુ ભારતીય સંસ્કૃતિની સમૃદ્ધ પરંપરાઓનું પ્રતીક પણ છે.
આ તસવીર શેર કરો
12/12
ધર્મને લગતો આ આર્ટિકલ માત્ર અલગ-અલગ મળતી માહિતીને આધારિત છે. નહીં કે તમે તેને સત્ય જ માની લો. કારણ કે ધર્મ દરેકની આસ્થાનો વિષય છે. અહીં આપવામાં આવેલી જાણકારીને અનુસરતા પહેલા ધર્મ કે શાસ્ત્ર આધારિત જ્ઞાન ધરાવનારા વિદ્ધાનોની સલાહ લેવી અતિ આવશ્યક રહેશે. નહીં તો કોઇ મુશ્કેલી સર્જાય તો જવાબદારી vtvgujarati.com નહીં રહે. કારણ કે આ આર્ટિકલ ફક્ત ન્યૂઝના હેતુસર પબ્લિશ કરવામાં આવ્યો છે.
આ તસવીર શેર કરો
સંકળાયેલા મુદ્દાઓ
સબસ્ક્રાઇબ કરો
જોવા જેવું
ટોપ સ્ટોરીઝ
