Business / RBIના પ્રયાસો છતાં રૂપિયો ડૉલર સામે ₹100ના સ્તર સુધી નબળો પડવાની આગાહી, જાણો ભારતીય અર્થતંત્ર પર શું થશે અસર

શું એક અમેરિકન ડોલર ખરીદવા માટે ભારતીયોને 100 રૂપિયા ચૂકવવા પડશે? શું આવનારા મહિનાઓમાં ભારતીય રૂપિયો અત્યાર સુધીની સૌથી નબળી સ્થિતિમાં પહોંચી શકે છે? આ સવાલો હવે માત્ર ચર્ચાનો વિષય નથી રહ્યા, પરંતુ આર્થિક નિષ્ણાતોની આગાહીએ ચિંતા વધારી દીધી છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં ડોલર સામે રૂપિયો 96.79ની સપાટીથી સુધરીને 95ની આસપાસ પહોંચ્યો છે. જોકે, આ રાહત લાંબો સમય ટકશે કે નહીં તે મોટો સવાલ છે. કારણ કે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)ના પ્રયાસો છતાં વધતા ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ, વિદેશી રોકાણકારોની વેચવાલી અને વૈશ્વિક આર્થિક પરિસ્થિતિને કારણે 2027માં રૂપિયો ફરી નબળો પડવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

RBIના પગલાંથી રૂપિયામાં સુધારો, પરંતુ જોખમ હજુ યથાવત

ભારતીય રિઝર્વ બેંક રૂપિયાના ઘટાડાને રોકવા માટે સતત પ્રયાસ કરી રહી છે. શનિવારે RBIએ વિદેશી વિનિમય બજારમાં સટ્ટાકીય પ્રવૃત્તિઓ પર અંકુશ મૂકવા માટે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ પગલાંની જાહેરાત કરી હતી. આ પગલાંનો મુખ્ય હેતુ રૂપિયા સામે સટ્ટાકીય દાવ લગાવવાનું મોંઘું બનાવવાનો અને ચલણ બજારમાં સ્થિરતા લાવવાનો છે.

ડેરિવેટિવ્ઝ કોન્ટ્રાક્ટ્સને ફરીથી બુક કરવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો

RBIએ રદ કરાયેલા વિદેશી વિનિમય ડેરિવેટિવ્ઝ કોન્ટ્રાક્ટ્સને ફરીથી બુક કરવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. આ ઉપરાંત ત્રણ જાહેર ક્ષેત્રની ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓની રોજિંદી ડોલરની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે ખાસ વ્યવસ્થા શરૂ કરવામાં આવી છે. આ વ્યવસ્થાથી ઓઇલ કંપનીઓએ સ્પોટ માર્કેટમાંથી સીધા ડોલર ખરીદવાની જરૂરિયાત ઘટશે અને રૂપિયા પરનું દબાણ ઓછું કરવામાં મદદ મળશે. RBIના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ મંગળવારે મનીકન્ટ્રોલને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં જણાવ્યું હતું કે વિદેશી વિનિમય બજારમાં વ્યવસ્થિત હિલચાલ જળવાઈ રહે તે માટે RBI જરૂરી તમામ પગલાં લેવા કટિબદ્ધ છે.

2027માં રૂપિયો કેટલો નબળો પડી શકે?

RBIના પ્રયાસોથી ટૂંકા ગાળામાં રૂપિયાને રાહત મળી શકે છે, પરંતુ નિષ્ણાતો લાંબા ગાળાની સ્થિતિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. S&P ગ્લોબલ માર્કેટ ઇન્ટેલિજન્સના એશિયા-પેસિફિક અર્થશાસ્ત્રના વડા હેના લુચનિકાવા-શોર્શે CNBCને જણાવ્યું હતું કે RBIના પગલાં રૂપિયાના ઘટાડાની ગતિ ધીમી કરી શકે છે, પરંતુ તેલના વધતા ભાવ, ચાલુ ખાતાની ખાધ અને વૈશ્વિક મૂડી પ્રવાહની મુશ્કેલીઓને સંપૂર્ણપણે દૂર કરી શકશે નહીં.

97ની આસપાસ અને 2027ના મધ્ય સુધીમાં 98ની સપાટીએ પહોંચી શકે

S&P ગ્લોબલ માર્કેટ ઇન્ટેલિજન્સના અંદાજ પ્રમાણે ભારતીય રૂપિયો 2026ના અંત સુધીમાં પ્રતિ ડોલર 97ની આસપાસ અને 2027ના મધ્ય સુધીમાં 98ની સપાટીએ પહોંચી શકે છે. સિંગાપોર સ્થિત મિઝુહો સિક્યોરિટીઝે પણ આવી જ આગાહી કરી છે. કંપનીના એશિયા-પેસિફિક મેક્રો સ્ટ્રેટેજીના વડા વિષ્ણુ વરથને CNBCને જણાવ્યું હતું કે 2026ના અંત સુધીમાં અને 2027ની શરૂઆતમાં રૂપિયો ડોલર સામે 98 સુધી નબળો પડી શકે છે. HDFC સિક્યોરિટીઝના સંશોધન વડા દેવર્ષ વકીલના જણાવ્યા પ્રમાણે RBIના પગલાં ટૂંકા અને મધ્યમ ગાળામાં સ્થિરતા આપી શકે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે રૂપિયાને મજબૂત રાખવા માટે આ પગલાં પૂરતા નથી.

વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં 51 અબજ ડોલરનો ઘટાડો

રૂપિયાને સ્થિર રાખવા માટે RBIએ અગાઉ પણ મહત્વપૂર્ણ પગલાં લીધા હતા. જૂન મહિનામાં ફોરેન કરન્સી નોન-રેસિડેન્ટ બેંક એટલે કે FCNR-B ડિપોઝિટ યોજના શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ યોજનાનો હેતુ વિદેશમાં રહેતા ભારતીયોને ભારતીય બેંકોમાં વિદેશી ચલણ જમા કરાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાનો હતો. આ યોજનાને કારણે RBIના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં 105 અબજ ડોલરનો વધારો થયો હતો. જોકે, વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓ પ્રતિકૂળ બનતાં રૂપિયા પરનું દબાણ વધ્યું હતું. ગ્લોબલ બ્રોકરેજ કંપની નોમુરાના શનિવારના અહેવાલ મુજબ RBIને રૂપિયાનો ઘટાડો રોકવા માટે સ્પોટ માર્કેટમાં આક્રમક હસ્તક્ષેપ કરવાની ફરજ પડી હતી.

ડોલર સામે રૂપિયો 1.9 ટકા નબળો પડ્યો

ભારતીય બ્રોકરેજ કંપની એમ્બિટ કેપિટલના બુધવારના અહેવાલ પ્રમાણે 30 ઓગસ્ટે આ કાર્યક્રમ બંધ થયા બાદ ડોલર સામે રૂપિયો 1.9 ટકા નબળો પડ્યો હતો. બીજી તરફ, રૂપિયા પરનું દબાણ ઘટાડવા માટે RBIએ ડોલરનું વેચાણ કરતાં 2 ઓક્ટોબર સુધીમાં વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં 51 અબજ ડોલરનો ઘટાડો નોંધાયો હતો. જૂનમાં જાહેર કરાયેલા અન્ય કરન્સી સ્વેપ પગલાં સાથે FCNR-B યોજનાને કારણે RBIની ફોરવર્ડ ડોલર પ્રતિબદ્ધતા લગભગ 200 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી છે. એમ્બિટ કેપિટલના જણાવ્યા પ્રમાણે આ સ્થિતિ RBIના અસરકારક રિઝર્વ કવરને ઘટાડે છે અને રૂપિયાને વધુ નબળો પડવા માટે સંવેદનશીલ બનાવે છે.

ભારતનું આયાત કવર માત્ર 6.2 મહિનાનું

એમ્બિટ કેપિટલના અહેવાલમાં વધુ એક ચિંતાજનક બાબત સામે આવી છે. ભારતનું આયાત કવર ઘટીને લગભગ 6.2 મહિનાનું થયું છે. એટલે કે દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારથી લગભગ 6.2 મહિનાની આયાતનું બિલ ચૂકવી શકાય તેવી સ્થિતિ છે. અહેવાલ પ્રમાણે 2013માં અમેરિકાના ટેપર ટેન્ટ્રમ બાદ આયાત કવરનું આ સૌથી નીચું સ્તર છે. ટેપર ટેન્ટ્રમ દરમિયાન અમેરિકાની નાણાકીય નીતિમાં ફેરફારની આશંકાને કારણે ભારત સહિત અનેક ઉભરતા બજારોના ચલણ પર દબાણ વધ્યું હતું.

ઈરાન યુદ્ધ અને મોંઘા ક્રૂડ ઓઇલથી ભારતની મુશ્કેલી વધી

ભારત વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી મુખ્ય અર્થવ્યવસ્થાઓમાં સામેલ છે, પરંતુ ઈરાન યુદ્ધને કારણે ઊભી થયેલી પુરવઠાની સમસ્યાઓથી ભારતને મોટું જોખમ છે. ભારત પોતાની ઇંધણની લગભગ 85 ટકા જરૂરિયાત આયાત દ્વારા પૂરી કરે છે. યુદ્ધ પહેલાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ભારત માટે ઇંધણ પુરવઠાનો મહત્વપૂર્ણ માર્ગ હતો. જોકે, યુદ્ધને કારણે ઊભા થયેલા વિક્ષેપો અને ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવથી ભારતનું આયાત બિલ વધી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત વૈશ્વિક બજારમાં જોખમથી બચવા માટે રોકાણકારો ભારતીય મૂડી બજારમાંથી નાણાં પાછાં ખેંચી રહ્યા છે. કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા ક્ષેત્રે ભારતની મર્યાદિત હાજરી પણ રૂપિયા પર દબાણ લાવનારા પરિબળોમાં સામેલ હોવાનું જણાવાયું છે. ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ ગયા મહિને નાગરિકોને વિદેશ પ્રવાસ અને સોનાની ખરીદી ટાળવાની અપીલ કરી હતી, જેથી સ્થાનિક ચલણ પરનું દબાણ ઘટાડી શકાય. ઈરાન યુદ્ધથી અર્થતંત્ર સામે વધતા જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને તેમણે મે મહિનામાં પણ આવી જ અપીલ કરી હતી.

વિદેશી રોકાણકારોએ 32.5 અબજ ડોલરના શેર વેચ્યા

ભારતીય શેરબજારમાંથી વિદેશી રોકાણકારોની સતત વેચવાલી પણ રૂપિયા માટે મોટી ચિંતાનો વિષય બની છે. ભારતીય ડિપોઝિટરી NSDLના આંકડા પ્રમાણે 2026માં 13 ઓક્ટોબર સુધીમાં વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારોએ 32.5 અબજ ડોલરના ભારતીય ઇક્વિટી શેરનું સીધું વેચાણ કર્યું છે. વિદેશી રોકાણકારો ભારતીય બજારમાંથી નાણાં પાછાં ખેંચે છે ત્યારે ડોલરની માંગ વધે છે. આ પરિસ્થિતિ રૂપિયાને વધુ નબળો બનાવી શકે છે. બીજી તરફ, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ વધવાથી આયાત માટે વધુ ડોલર ચૂકવવા પડે છે, જેના કારણે ભારતીય ચલણ પર બેવડું દબાણ સર્જાય છે.

શું ખરેખર એક ડોલર 100 રૂપિયાનો થશે?

નિષ્ણાતોના મતે જો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધુ વધારો થાય, વિદેશી રોકાણકારોની વેચવાલી ફરી તેજ બને અને ભારતની ચાલુ ખાતાની ખાધ અપેક્ષા કરતાં વધુ વધે તો રૂપિયો પ્રતિ ડોલર 100ની સપાટીએ પહોંચી શકે છે. S&P ગ્લોબલ માર્કેટ ઇન્ટેલિજન્સના હેના લુચનિકાવા-શોર્શેએ પણ આ શક્યતાને નકારી નથી. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે આ તમામ પરિબળો એકસાથે અસર કરે તો રૂપિયાનો ઘટાડો વધુ ગંભીર બની શકે છે. આનંદ રાઠી ગ્લોબલ ફાઇનાન્સના એસોસિયેટ ડિરેક્ટર અને ટ્રેઝરી હેડ હરસિમરન સાહનીએ જણાવ્યું હતું કે માર્ચ 2027માં પૂર્ણ થતા નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન રૂપિયા પર દબાણ યથાવત રહેવાની શક્યતા છે. તેમણે કંપનીઓને વિદેશી ચલણના જોખમ સામે પોતાની હેજિંગ વ્યૂહરચના મજબૂત બનાવવાની અને સંભવિત નુકસાનનો અંદાજ મેળવવા સ્ટ્રેસ ટેસ્ટિંગ કરવાની સલાહ આપી છે. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે RBIના હસ્તક્ષેપથી ચલણ બજારમાં અસ્થિરતા ઘટાડી શકાય છે, પરંતુ વૈશ્વિક આર્થિક અસંતુલનને અનિશ્ચિત સમય સુધી નિયંત્રણમાં રાખવું શક્ય નથી.

આ પણ વાંચો : સિરીઝના નિર્ણાયક મુકાબલામાં ભારત અને વેસ્ટ ઇન્ડિઝ વચ્ચે જંગ, જાણો ક્યારે અને ક્યાં રમાશે મેચ!

સાહનીએ ચેતવણી આપી હતી કે જો વિદેશી મૂડીનો સતત બહાર જતો પ્રવાહ, ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવ અને ચાલુ ખાતાની ખાધમાં વધારો એકસાથે ચાલુ રહેશે તો રૂપિયો પ્રતિ ડોલર 100ની સપાટીએ પહોંચી શકે છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ