Waqf Bill 2024 / વકફમાં સુધારાથી મુસ્લિમોને ફાયદો થશે કે નુકસાન? સરકારી દાવાઓથી લઈને વિપક્ષની દલિલો સુધી, જાણો બધુ

આજે અને કાલે એટલે કે 2 અને 3 એપ્રિલ 2025 ના રોજ ભારતની સંસદમાં વક્ફના નામે જે કંઈ સારું કે ખરાબ થશે તેના બીજ 8 ઓગસ્ટ 2024 ના રોજ વાવ્યા હતા. નરેન્દ્ર મોદીની ત્રીજી વખત સરકારનું નિર્માણ થયા પછીના બજેટ સત્રમાં સરકારે બે બિલ રજૂ કર્યા હતા - એક - વકફ (સુધારા) બિલ 2024. બીજું - મુસ્લિમ વકફ (રદ) બિલ 2024. સરકારે કહ્યું કે આના દ્વારા વકફ મિલકતોનું વધુ સારી રીતે સંચાલન કરી શકાય છે. ઉપરાંત, વક્ફ બોર્ડની કામગીરી વધુ અસરકારક બનાવવામાં આવશે.

વક્ફનો અર્થ શું છે?

વકફ એક એવી મિલકત છે જે ધાર્મિક અને દાનના હેતુ માટે અનામત રાખવામાં આવે છે. ઇસ્લામિક કાયદા હેઠળ આ મિલકતનો ઉપયોગ દાન અથવા ધાર્મિક હેતુઓ સિવાય અન્ય કોઈપણ હેતુ માટે કરવાની મનાઈ છે. મિલકતને વકફ કહેવા પાછળનો હેતુ એ છે કે તે હવે કોઈ ચોક્કસ વ્યક્તિની મલિકી નહીં રહે. હવે તે અલ્લાહના નામે છે. એકવાર મિલકત વકફ જાહેર થઈ જાય પછી માલિકી હકો ફરીથી મેળવી શકાતા નથી.

ભારતમાં વકફનો ઇતિહાસ

ભારતમાં વકફનો ઇતિહાસ દિલ્હી સલ્તનતના યુગથી શરૂ થાય છે. તે સમયના સુલતાન મુહમ્મદ ઘોરીએ મુલતાનની જામા મસ્જિદના નામ પરથી બે ગામોનું નામ રાખ્યું હતું. ઉપરાંત તેની જાળવણીની જવાબદારી ઇસ્લામિક વિશ્વના પ્રખ્યાત ધાર્મિક વિદ્વાન શેખ-ઉલ-ઇસ્લામને સોંપવામાં આવી હતી. દિલ્હી સલ્તનત અને ત્યારબાદ ભારતમાં ઇસ્લામિક રાજવંશોના વિસ્તરણ સાથે વકફ મિલકતોનો વિકાસ થતો રહ્યો.

વકફના નામે કેટલી મિલકત છે?

આજની તારીખે ભારતીય રેલ્વે અને ભારતીય સેના પછી વક્ફ બોર્ડ દેશની ત્રીજી સૌથી મોટી મિલકત ધરાવે છે. હાલમાં વક્ફ બોર્ડ દેશભરમાં લગભગ 8 લાખ 70 હજાર મિલકતોનું નિયંત્રણ કરે છે. આ મિલકતો લગભગ 9 લાખ 40 હજાર એકર જમીનમાં ફેલાયેલી છે. તેની અંદાજિત કિંમત 1 લાખ 20 હજાર કરોડ રૂપિયા છે. વિશ્વમાં સૌથી વધુ વકફ મિલકતો ભારતમાં છે.

વકફ - દાવાઓ અને ચિંતાઓ

• સરકારના દાવાઓ
• પહેલું - વકફ સુધારા બિલ 2024 જેને સરકાર આજે લોકસભામાં રજૂ કરી રહી છે તે 1995ના વકફ કાયદામાં કેટલાક મોટા ફેરફારો કરશે. આનાથી ભારતમાં વકફ મિલકતોના સંચાલન અને વહીવટની હાલની રચનામાં ફેરફાર થશે. સરકાર તેને સુધારા કહી રહી છે તો વિપક્ષ અને ઘણા મુસ્લિમ સંગઠનો તેને ધાર્મિક બાબતોમાં દખલગીરી ગણાવી રહ્યા છે.
• બીજું - નવા સુધારા પછી વકફની વ્યાખ્યા અને નોંધણીની પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જશે. ઉપરાંત વકફના રેકોર્ડના સંચાલનમાં ટેકનોલોજીની ભૂમિકા વધારવાનો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે. સરકારનો દાવો છે કે આનાથી વક્ફ બોર્ડના કામકાજમાં એકરૂપતા, પારદર્શિતા અને જવાબદારી આવશે.
• ત્રીજું - તે જ સમયે મુસ્લિમ વકફ (રદ) બિલ 2024 નો વાસ્તવિક હેતુ 1923 ના મુસ્લિમ વકફ એક્ટને રદ કરવાનો છે. સરકારે તેને વસાહતી યુગનું બિલ ગણાવ્યું છે અને કહ્યું છે કે તે ફક્ત જૂનું જ નથી પણ આધુનિક ભારતમાં વકફ મિલકતોનું સંચાલન કરવા માટે પણ અપૂરતું છે.

જોકે હાલ મોદી સરકાર પાસે પહેલાની જેમ સંસદમાં બહુમતી નથી. તેથી તેમણે તેમના ગઠબંધન ભાગીદારો સાથે પરામર્શ કર્યા પછી આ બાબતે આગળ વધવું પડ્યું. વિપક્ષ અને ગઠબંધન ભાગીદારોના કેટલાક વાંધાઓ બાદ સરકારે તેને JPC - સંસદની સંયુક્ત સમિતિને મોકલ્યું હતું. કેટલાક ફેરફારો પછી આજે લોકસભામાં બિલ આજે નવેસરથી રજૂ થઈ રહ્યું છે.

વિપક્ષની દલીલો

• પહેલું - મુસ્લિમો સાથે સંકળાયેલા વિરોધ પક્ષો અને સંગઠનો નવા કાયદાને ગેરબંધારણીય અને રાજકીય હેતુઓ સાથે લાવવામાં આવી રહ્યો છે. ઓલ ઈન્ડિયા પર્સનલ લો બોર્ડ સહિત અન્ય મુસ્લિમ સંગઠનોને વક્ફ બોર્ડમાં બે બિન-મુસ્લિમોની હાજરી સુનિશ્ચિત કરવા સામે વાંધો છે. મુસ્લિમ સભ્યોમાં પણ બે મહિલા સભ્યોનું હોવું પણ ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે.
• બીજું - અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ કહ્યું હતું કે વકફ મિલકત ખાનગી છે. જ્યારે આ કાયદા પછી સરકાર તેને સરકારી મિલકત માની શકે છે. તેમનો દાવો છે કે દસ્તાવેજ વિના વકફ મિલકતોની નોંધણી થઈ શકતી નથી. અને જો નોંધણી નહીં હોય તો સરકાર તે મિલકતો છીનવી લેશે.
• ત્રીજું - સાંસદ ઇમરાન મસૂદ કહે છે કે કલમ 2A અને 3 (vii)e ખતરનાક છે કારણ કે તે કહે છે કે જે મિલકત વિવાદિત નથી અને સરકારી મિલકત નથી તે વકફ રહેશે. પરંતુ ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે વકફના નામે નોંધાયેલી 14500 હેક્ટર જમીનમાંથી 11500 હેક્ટર જમીનને સરકારી મિલકત જાહેર કરી છે. નવા કાયદા મુજબ તે હવે સરકારી મિલકત તરીકે નોંધાયેલ હશે. ઇમરાન મસૂદે આ અંગે વાંધો વ્યક્ત કર્યો છે.
• ચોથું – ડીએમની સત્તાઓ પર પણ વિવાદ છે. નવા સુધારા પછી એવી મિલકત અથવા જમીન કે જેના પર સરકાર અને વક્ફ બોર્ડ બંનેનો દાવો છે તેનો નિર્ણય ડીએમના વિવેકબુદ્ધિ પર આધાર રાખે છે. જો ડીએમ તે મિલકતને સરકારી મિલકત તરીકે સ્વીકારે તો તે કાયમ માટે સરકારી મિલકત બની જશે. આ ઉપરાંત, વક્ફ બોર્ડનો સર્વે કરવાનો અધિકાર પણ હવે સમાપ્ત થઈ જશે. બોર્ડ સર્વે કરીને નવી મિલકતોનો દાવો કરી શકશે નહીં.

આ પણ વાંચો: Live : કિરણ રિજિજુએ વકફ સુધારા બિલ લોકસભામાં કર્યું રજૂ, કોંગ્રેસ અને વિપક્ષનો હોબાળો

આ જોગવાઇઓ પર ઓછો વિવાદ

• પહેલું - કેટલાક લોકોને શિયા અને સુન્ની સમુદાયો સિવાય બોહરા અને આગાખાની સમુદાયો માટે અલગ બોર્ડ બનાવવા સામે વાંધો છે.
• બીજું - વિવાદના કિસ્સામાં વકફ બોર્ડ ટ્રિબ્યુનલનો નિર્ણય અત્યાર સુધી અંતિમ માનવામાં આવતો હતો. પરંતુ હવે તેના આદેશ સામે 90 દિવસની અંદર હાઇકોર્ટમાં પણ અપીલ કરી શકાય છે. આ અંગે હાઈકોર્ટ પોતાનો નિર્ણય લઈ શકે છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ